Yat & Denizcilik
Gökova'da Bir Koyu Okumak: İngiliz Limanı ve Sedir Adası Arasındaki Hafta
Gökova Körfezi mavi yolculuğun adını aldığı, ama çoğu zaman yüzeyinden geçilip gidilen bir coğrafya. İngiliz Limanı'nın İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma adı ve Sedir Adası'nın kumunun hikâyesi, bu koyları postcard manzarasından çıkarıp tarihli bir zemine oturtuyor.
Mavi yolculuk kavramı, 1970'lerde Cevat Şakir Kabaağaçlı'nın (Halikarnas Balıkçısı) kaleme aldığı bir seyir anlatısından damıtıldı. O metnin coğrafyası büyük ölçüde Gökova Körfezi'ydi — bugün turistik kılavuzların 'Türk Rivierası'nın incisi' diye andığı yer değil, haftalarca insansız demirlenebilen, yakıt stokunu hesaplamayı zorunlu kılan bir coğrafya. Yüz elli yıl sonra koylar aynı koylar. Değişen, onlara bakış açısı.
Bodrum'dan Gökova'ya giren bir tekne, körfezin ağzında iki farklı karakter arasında seçim yapar. Kuzey kıyı; Akyarlar, Karaincir, Bozburun — yelken ve motor karışık, yaz aylarında kalabalık. Güney kıyı farklı bir müzakere ister: hafta başında Sedir Adası'na bakacak olursanız, adanın güneybatı rüzgârına kapalı küçük koyunda iki-üç tekneden fazlasına mooring bulmak zordur. Bunu çoğu charter acentesi söylemez. Koyun büyüleyici olmadığı için değil; çoğu rota planı kuzey koridoru üzerinden optimize edildiği için.
İngiliz Limanı: Bir Savaşın Adını Taşıyan Koy
Gökova'nın doğu ucuna doğru, güney kıyıda İngiliz Limanı var. İsim rastlantı değil: İkinci Dünya Savaşı yıllarında İngiliz savaş gemileri bu koyda ağaç dallarıyla kamufle edilerek demirlenmiş. Koyun dar ağzı ve etrafını çeviren çam ormanı bu gizlenme mantığının somut açıklaması. Bugün koyun içinde bir restoran var, birkaç şamandıra, yaz akşamları belli sayıda tekne — ama coğrafyanın belleği savaş sonrası değişmemiş: dar giriş, sakin su, dışarıdan görünmez konum. Savaş gemisi için geçerliydi, gulet için de geçerli.
Sedir Adası hakkında çok şey yazılmış, çoğunun odağı Kleopatra efsanesi ve adanın Mısır'dan getirildiği söylenen kumudur. Bu tartışmanın kendisi ilginç: kum gerçekten de Gökova'nın başka koylarında rastlanmayan bir biyolojik yapıya sahip — ince kabuklu Foraminifera türü bir organizma oluşturuyor onu. 'Kleopatra'nın kumu' anlatısı bilimsel değil mitolojik; ama mitin altındaki gerçek — kumun başka hiçbir yerde bulunmaması — kendi başına yeterli.
Gulet burada işlevini gösterir. Ada koruma altında; sınırı belirleyen kıyıya bağlayan köprü değil, demirdeki teknenin sayısı.
Charter Kültürü ve Gulet'in Dönüşümü
Türkiye'nin gulet mirasını her yazdığımda aynı gerilimle karşılaşırım: Bodrum tersanelerindeki zanaat, 1990'lardan itibaren turizm endüstrisinin beklentileri doğrultusunda şekillendi. Klimadan klima odalara, tik güverteden mermer banyolara uzanan bu dönüşüm, guletin denizcilik aracı olmaktan uzaklaşmasına yol açtı. Ama Gökova rotası bu dönüşümün en zararlı biçimini hâlâ saptırabiliyor: çünkü koyların kendisi filtreliyor. Büyük, hacimli, manevra kabiliyeti kısıtlı tekneler İngiliz Limanı'nın dar ağzına sığmıyor. Coğrafya, bir ölçüde disiplin dayatıyor.
Bir haftalık Gökova rotasının mantığı basit: Bodrum'dan çıkış, güney kıyı boyunca ilerleme, Sedir-İngiliz Limanı-Çamlı ekseninde demirlenme, sonra dönüş. Ama bu rotayı ciddiye alan bir kaptan sabah erken kalkar, koyun rüzgâr değişimini izler ve öğleden sonra kalabalığı görmeden demiri almayı bilir. Gökova Körfezi'ni en anlamlı mavi yolculuk yapan şey koyların adları değil, bu zamanlamanın hâlâ mümkün olmasıdır.