Sanat & Kültür
Tsunami Piyanosu Berlin'de: Ryuichi Sakamoto'nun Büyük Avrupa Retrospektifi
Hamburger Bahnhof, 2023'te hayatını kaybeden Japon besteci ve sanatçı Ryuichi Sakamoto'ya adanmış ilk büyük Avrupa retrospektifini 11 Eylül'de açıyor. 'Seeing sound, hearing time', 1500 metrekare boyunca yedi yapıtla bir ses-mekân pratiğini yeniden soruyor.
2017'de üretilen 'IS YOUR TIME' adlı kurulumda, 2011 tsunami felaketinin zarar verdiği bir piyano ses nesnesine dönüşüyor. Piyano çalınmıyor; dünyanın dört köşesinden gerçek zamanlı deprem verileri dijital sinyale çevriliyor ve bu titreşimler yapının tellerine iletiliyor. Enstrüman artık bestecinin elinden değil, jeolojinin hafızasından besleniyor. Hamburger Bahnhof'un Rieckhallen salonunda bu nesnenin önünde durmak, Ryuichi Sakamoto'nun uzun yıllardır sorduğu soruyu bir kez daha duymak demek: ses kimin sesi?
Sakamoto, 2023 Mart'ında Tokyo'da hayatını kaybetti. 'Seeing sound, hearing time' bu yitimin gölgesinde hazırlandı ama sergi bir anma töreni estetiğinden uzak duruyor. Yedi yapıt, beş büyük ölçekli kurulum — sanatçının besteci kimliğini değil, onlarca yıl boyunca geliştirdiği üç boyutlu ses ortamlarını öne çıkarıyor. Bu tercih doğru bir tercih.
İşbirliğinin Grameri
Sakamoto'nun görsel sanat pratiği asla tek başına ilerlemiyor; bir işbirliği ağıydı. Shiro Takatani ile 2000'li yılların başından bu yana kurduğu ortaklık, 2017 tarihli async albümünden üretilen yapıtlara da taşındı: ses ve görüntünün mekânla müzakere ettiği yerleştirmeler. Sanatçı Carsten Nicolai ise Sakamoto'nun son albümü 12'den — 2021 ile 2022 arasında, kanser hastasıyken bir ses günlüğü olarak kaydettiği bu albümden — iki film üretti. Yönetmen Apichatpong Weerasethakul de sergi kapsamında yer alıyor; ortak işlerinde sesin ve bedenin birbirine nasıl geçtiğini araştırıyordu.
Retrospektif bir sanatçıyı anmaz; sanatçının kurduğu diyalog ağını görünür kılar.
Bu isimlerin bir arada olması, serginin nasıl okunacağını şekillendiriyor. Nicolai'nin 12'den ürettiği filmler özellikle ağır: Sakamoto o kayıtları bilerek son yapıtı olarak tasarlamıştı. Bir albümün ölümle bu denli açık biçimde konuştuğu nadir örneklerdendir. Bunu bilmeden duymak ile bunu bilerek duymak arasındaki fark, kurulumun içinde hissediliyor.
Mekânın Ağırlığı ve Avrupa Bağlamı
Hamburger Bahnhof, 2026'da kuruluşunun 30. yılını kutluyor. Eski tren istasyonundan dönüştürülen bu bina, uzun koridorları ve yüksek tavanlarıyla ses kurulumları için istisnai bir akustik çerçeve sunuyor. 1500 metrekarelik Rieckhallen salonu bu ölçeği daha da belirgin kılıyor; Sakamoto'nun yapıtlarının mekânla müzakere etme biçimi burada farklı bir ağırlık kazanıyor.
Sergi aynı zamanda Tokyo'daki orijinalinden farklı bir bağlamda karşılanıyor. MOT Tokyo'da 2025 başında gösterilen versiyon Sakamoto'nun kendi şehrinde, kendi kültürel çerçevesinde okunuyordu. Berlin versiyonu Avrupalı bir seyirciye hitap ediyor — Sakamoto'yu önce Yellow Magic Orchestra üyesi, sonra film müziği bestecisi olarak tanıyan ama görsel sanat alanındaki ses araştırmacısı kimliğini en az bilen bir seyirciye. Serginin asıl işi bu üçüncü kimliği göstermek.
'Ryuichi Sakamoto. seeing sound, hearing time', Hamburger Bahnhof – Nationalgalerie der Gegenwart'ta 11 Eylül 2026'dan 23 Mayıs 2027'ye kadar açık. Açılış, Berlin Sanat Haftası kapsamında 10 Eylül akşamı ücretsiz gezilebilir.