Gayrimenkul & Mimari
RIBA 2026'nın Ortasındaki Soru: 32 Ödülün 17'si Neden Londra'da?
RIBA bu yıl 32 National Award kazananını açıkladı. On yedisi Londra'da. Listede York Minster'a iki bina inşa eden Tonkin Liu, bir sokak ölçeğini yeniden yazan Norton Folgate var. Ama asıl soru listenin içeriği değil, geometrisi.
RIBA National Awards, 1966'dan bu yana yılın en iyi İngilizce konuşan ülkeler mimarisini seçiyor. 2026 listesi rekor kırdı: 32 kazanan. Bunun yaklaşık yüzde ellisi — tam on yedi bina — Londra'da. Bu rakam 2000'den bu yana süregelen bir örüntünün devamı; eleştirmenler yıllardır bunu not düşüyor ama RIBA'nın yapısal yanıtı henüz gelmedi.
Londra konsantrasyonunu anlayabilmek için önce sürecin nasıl işlediğini görmek gerekiyor. Bir bina önce bölgesel RIBA ödülünü alıyor, ardından national değerlendirmeye taşınıyor. Jüriler binaları yerinde ziyaret ediyor. Londra'da ödüle giren 72 proje arasından national aşamaya taşınan yapı sayısı, diğer bölgelere kıyasla orantısız yüksek çıkıyor. Bunun iki olası açıklaması var: ya Londra gerçekten daha iyi binalar yapıyor, ya da büyük ölçek, karma kullanım ve kent dokusu güncellemesi gibi parametreler jüri kriterlerinde sessizce ağırlık kazanmış durumda.
Norton Folgate: Beş Ofis, Bir Sokak
Norton Folgate bu yılın en tartışılan kazananlarından biri. Spitalfields'in City sınırındaki bu karma proje beş ayrı mimarlık ofisini bir araya getirdi: Allford Hall Monaghan Morris, Stanton Williams, Morris+Company, DSDHA ve East. Bazı cephelerin korunduğu, bazı binaların yeniden düzenlendiği, yeni yapıların araya eklendiği bir kentsel süture. RIBA jürisi bu şehir parçasını akıllıca yeniden diktiği yorumunu yaptı. Gözlemleyebileceğim kadarıyla Norton Folgate, tek bir mimar ve tek bir tesis yerine kolektif bir kentsel müdahale olarak değerlendirilmesini talep ediyor — bu, ödül mekanizması için de normun dışında bir proje.
Listenin sürpriz tarafı Yorkshire'dan geldi. Tonkin Liu Architects, York Minster için iki ayrı bina tasarladı ve her ikisi de National Award aldı. Heritage Quad, 602 metrekarelik ahşap ağırlıklı bir zanaat eğitim yapısı; jürinin deyimiyle ustalıkla kurgulanmış. Technology Hub ise Minster'ın dar Stoneyard avlusuna sıkıştırılmış bir atölye: ladin glulam kirişler, dar bir kemerin içinden taşınarak monte edildi. İki binanın aynı kurumun aynı avlusunda RIBA Milli Ödülü alması, küçük ölçeğin de sisteme girmeye başladığını gösteriyor — en azından bağlamı ikna ediciyse.
Coğrafyanın Ekonomisi
Londra dışı kazananların ortak özelliği var: ya güçlü bir kurumsal müşteri (kilise, tıp merkezi, üniversite), ya da karma finansman modeli. Çoğunlukla özel spekülasyon yapısı değil. Bu da Londra konsantrasyonunun başka bir boyutunu açıklıyor: özel geliştirici, mimar kalitesine yatırım yapma kapasitesi ve isteği bakımından Londra'da daha yaygın. Leeds'te ya da Glasgow'da iyi mimar var; iyi yatırımcı her zaman aynı oranda yok.
30 yıllık bir ödülün kendi coğrafyasını temsil etmemesi, o ödülün sorgulanmasını meşru kılar. Rakam bir başarı değil, dikkat noktasıdır.
Stirling Prize shortlist'i bugün açıklandı — altı bina, on yedinin arasından. Kazanan Ekim'de belirlenecek. Ama shortlist henüz duyurulmadan şunu söylemek mümkün: on yedi Londra binasından altı finaliste daraltmak, coğrafi dağılım sorununu daha küçük bir havuzda çözmeye zorluyor. RIBA'nın bu kez Londra dışından en az iki finalisti listede görmesi, metodolojik bir mesaj taşır.
32 kazanandan 17'si Londra'da — bu rakam bir başarı değil, bir dikkat noktası. RIBA, bunu kendi yayınlarında da not düşüyor ama düzeltiyor mu? Listeler böyle çözülmüyor. Kriter ağırlıklandırması, bölgesel ön seçim kontenjanları, jüri bileşiminin coğrafi çeşitliliği — bunlar mekanik müdahalelerdir. Pahalıdır, tartışmalıdır. Ama 30 yıllık bir ödülün kendi coğrafyasını temsil etmemesi, o ödülün sorgulanmasını meşru kılar.