AB Yapay Zeka Yasası Omnibus: Süre Uzatıldı, Kural Değişmedi

7 Mayıs 2026'da Avrupa Parlamentosu ve Konseyi, AB Yapay Zeka Yasası'nda köklü değişiklik içeren Digital Omnibus paketi üzerinde uzlaşıya vardı. Ağustos 2026'da yürürlüğe girecek olan yüksek riskli yapay zeka yükümlülükleri — işe alım, kredi değerlendirme, eğitim ve kolluk gibi alanlarda kullanılan sistemler için — 16 ay ötelendi. Yeni tarih: 2 Aralık 2027. Üretici ürünlerine gömülü yapay zeka sistemleri (tıbbi cihazlar, asansörler, radyo ekipmanı) için ise süre 2028 Ağustos'una uzadı.

AB, bu kararı şirketlere verilen 'nefes alanı' olarak değil, düzenleyici altyapının henüz hazır olmadığının kabul edilmesi olarak sunsaydı daha dürüst bir çerçeve olurdu. Oysa her büyük regülasyonun yarattığı tablo bu: kural siyasi irade olarak geliyor, uygulama mekanizması ise pratikte geride kalıyor. Ağustos 2026 tarihinde firmaların uyum sağlaması bekleniyordu; ama üye devletlerin çoğu henüz ulusal yapay zeka otoritelerini kurmamıştı. Bu koşulda yasanın uygulanabilir olup olmadığı başlı başına bir sorudur.

Omnibus Ne Getirdi, Ne Götürdü

Ertelemenin ötesinde, Omnibus anlaşması birkaç somut değişiklik içeriyor. 'Güvenlik bileşeni' tanımı daraltıldı: bir AI modülü yalnızca kullanıcıya yardım ediyorsa ya da performansı optimize ediyorsa, sağlık veya güvenlik riski yaratmıyorsa, yüksek riskli yükümlülüklerin dışında kalacak. Bu, küçük ve orta ölçekli firmaları rahatlatan ama aynı zamanda tanımın gri bölgesini genişleten bir değişiklik. Ayrıca yasaya yeni bir yasak eklendi: AI ile üretilen rıza dışı mahrem görüntülere (deepfake) ve çocuk istismar materyaline ilişkin açık bir yasaklama maddesi şimdi Madde 5'te yer alıyor.

15 milyon Euro ya da küresel yıllık cirosun yüzde üçü — bu para cezaları Omnibus anlaşmasında değişmedi. Yasanın temel mimarisi — risk bazlı yaklaşım, yönetim yapısı, temel yükümlülükler — da yerli yerinde duruyor. Erteleme bir çözülme değil, bir erteleme. Farkın önemli olduğunu görmek gerekiyor.

Pratik etki şu: işe alım kararlarında AI kullanan şirketler (özgeçmiş tarama, pozisyon eşleştirme, performans değerlendirme) için uyum yükümlülükleri 16 ay ötelendi. Bu, onlarca sektörde milyonlarca çalışanı doğrudan etkileyen bir erteleme. Bunu 'bürokrasinin törpülenmesi' olarak değil, bu süre zarfında yüksek riskli sistemlerin denetimsiz çalışmaya devam edeceği gerçeğiyle birlikte okumak gerekiyor.

Avrupa'nın bu süreçteki tutumu şu soruyu gündeme getiriyor: rekabet kaygısı mı, hak kaygısı mı? Her büyük teknoloji regülasyon döngüsünde AB bu gerilimi yaşadı. GDPR'da benzer gecikmeler oldu; ama o yasa nihayetinde küresel bir veri koruma standardı haline geldi. Yapay zeka yasası için aynı sonu tahmin etmek şimdilik spekülasyon. Daha güvenli bir okuma: Aralık 2027 tarihi, bu sefer tutulacak mı?

Türkiye açısından bakan şirketler için not: AB pazarına yönelik AI ürün veya hizmeti geliştiren her firma, Türkiye'de tescilli olup olmadığından bağımsız olarak bu yasanın kapsamına giriyor. Erteleme, hazırlık sürecini durdurmak için değil, tamamlamak için kullanılabilecek ek süredir.