Liverano: Bir Terzinin Yetmiş Yıllık Sırrı Sayfaya Döküldü

Antonio Liverano'nun Via dei Fossi'deki atölyesine ilk girdiğimde beni en çok şaşırtan, orada not defteri olmayışıydı. Bir terzi çalışıyor, kesiyordu; ama ne ölçü kâğıdı görebiliyordum ne de duvara asılı bir çizim. O biçim tamamen bir insan bedeninde yaşıyordu: ustanın ellerinde, gözlerinde, yıllar içinde kemikleşmiş yargısında. Floransa terziliğinin bu özelliğinin — yani bilginin değil, hissin miras alınmasının — bir kitaba sığıp sığamayacağını o günden beri merak ediyordum.

Bu haziran, Pitti Uomo 110 kapsamında Fortezza da Basso'da verilen bir cevap var. Han Taemin ve Ahn Sunghyun, 'Liverano' başlıklı bir kitabı Archivio yayınevinden çıkardı. İki Koreli yazar on yılı aşkın süredir atölyeyi belgeleyerek Antonio Liverano'nun tekniğini imge ve metinle kayıt altına aldı. Kitap, piyasaya sürülür sürülmez yalnızca bir terzilik belgesi değil, bir zanaat arşivleme tartışmasının odak noktasına dönüştü.

Bilinen ama anlatılmayan

Liverano & Liverano'nun ne olduğunu menswear dünyasında bilmeyen pek azdır. Atölye 1960'tan beri Via dei Fossi 45'te, Antonio Liverano'nun babası Roberto'nun kurduğu yapıdan geliyor. Her parça tamamen elle işleniyor ve bir takım elbise için harcanan süre yetmiş saatin altına düşmüyor. Bunlar bilinen sayılar. Ama tekniğin kendisi — omuz çizgisinin nasıl kurulduğu, Floransa tailoring'inin Napoli'den ve Londra'dan hangi noktada ayrıştığı, kesimin anatomiye nasıl uyarlandığı — bugüne kadar yalnızca aynı atölyede çıraklık yapmış ellerin bildiği bir dildi.

Han Taemin bu dili 2005'te fark etmiş, 2016'da kayıt altına alma kararı almış. Uzun süre devam eden atölye ziyaretleri, gündelik yaşamdan sahneler ve teknik betimler kitabın omurgasını oluşturuyor. Ahn Sunghyun ise bu belgeyi görsel olarak kurmuş. Sonuç, bir katalog değil; bir sanat kitabı ile bir zanaat el kitabının arasında duran, kategori dışı bir nesne.

Sırrın saklanması mı, yoksa aktarılamaması mı?

Burada asıl meseleyi sormak gerekiyor: Bir terzi tekniği neden yetmiş yıl boyunca yazıya geçirilmez? Napoliten terziliğin bu soruya net bir yanıtı var: bilgi ustadan çırağa beden üzerinde geçer, kâğıt aracı değildir. Floransa'da bu tutum belki daha da katıdır; Liverano'nun çizgisi, eğitimini sözel değil jestüel olarak aktaran bir geleneğin mirasçısıdır. Ama sormaktan kaçınamıyorum: gizlilik mi, yoksa aktarım biçiminin yazıya direnen bir yapısı mı? Kitabın bunu da yanıtlayıp yanıtlamadığını okuyunca anlayacağız.

Bu kitabın önemini yalnızca koleksiyonerlik açısından değerlendirmek eksik olur. Asıl önemi şurada: bir zanaat geleneğinin yaşayan son temsilcileri sahneden çekilmeden önce, bilgiyi neyle ve nasıl saklayabileceğimizi tartışmak zorundayız. Savile Row'da bir nesil devir süreci yıllardır konuşuluyor; Napoli'de de benzer geçiş kaygıları var. Floransa'da bu sorunun cevabı bir kitap oldu. Bu cevabın yeterliliği tartışılabilir — ama sorunun ortaya konmuş olması, kendi başına bir eylem.

Ben bu kitabı, bir teknik kılavuz değil de bir yas belgesi gibi okumak istemiyorum. Antonio Liverano hâlâ atölyesinde, hâlâ kesiyor. Dolayısıyla 'Liverano', bir son değil; bir duraksamanın ürünü. Kim, ne zaman, ne biçimde öğrenmiştir — bunu kaydetmek için tam zamanı seçilmiş gibi görünüyor. Pitti Uomo'da böyle bir kitabın sunulması da rastlantı değil: dünyanın en büyük erkek modası fuarı, bu kez bir dikiş tekniğini arşivlemenin nasıl bir kültürel eylem olduğunu hatırlatmak için bir vitrin oldu.