Otomobil
Cenevre Gecesi: E-Type ve Bir Matematikçi Tasarımcı
15 Mart 1961 sabahı Geneva'da perdeler açıldığında Norman Dewis 24 saat uyumamıştı. Malcolm Sayer ise hiç uyumayan bir denklemin içindeydi.
14 Mart 1961 saat yedi civarı, Norman Dewis Coventry'deki Browns Lane fabrikasından çıktı. Hedef Cenevre, mesafe yaklaşık 1.400 kilometre. Önce İngiltere'yi geçecek, kanaldan karşıya geçecek, ardından Fransız otoyollarında tam gaz sürecekti. Sabahın erken saatlerinde vardığında araba yıkandı, parlatıldı; öğleden önce Parc des Eaux Vives'de William Lyons'un önünde duruyordu. Aynı arabanın içindeydi Enzo Ferrari'yi 'dünyanın en güzel arabası' dedirtecek hatlar.
Denklem Olarak Biçim
Malcolm Sayer uçak tasarımcısıydı; Jaguar'a geçmeden önce Bristol Uçak Şirketi'nde çalışmıştı. Araba çizmiyordu aslında —denklem kuruyordu. E-Type'ın karoserisi hesaplamalı aerodünamik yöntemlerle şekillendirildi; o dönemin şartlarında bu yaklaşım son derece alışılmadıktı. Kaputun o uzun, sivri eğrisi tesadüf değil, direnç katsayısının sonucuydu. Yan profildeki tek, kesintisiz yay matematik bir ifadeydi; metal giydirilmiş formüldü.
William Lyons buna detay ekledi. Sir William, biçimin işlevden çıkması gerektiğine inanırdı ama estetik refleksi de vardı. E-Type'ta yuvarlak far kapakları, ince kromilik bumper çizgisi ve dar yan camlar onun müdahalesinin izlerini taşıyordu. Sayer matematikle giriş yaptı; Lyons bitirişi müzisyen hassasiyetiyle tamamladı.
150 Mil, 265 Beygir, Gerçek Fiyat
1961'de 3.8 litrelik düz altılısıyla 150 mph yapan E-Type, dönemin en hızlı üretim otomobiliydi. Fiyatı 2.097 İngiliz Sterliniydi.
3.8 litre düz altı silindir, 265 beygir güç, 260 lb/ft tork. 1961 yılında bu rakamlar Ferrari'nin üçte birine mal olan bir arabaya aitti. Lansman fiyatı 2.097 sterlinle sahalara çıktı; Ferrari 250 GT o dönemde iki katını aşıyordu. Bu erişilebilirlik E-Type'ı yalnızca bir spor araba değil, bir kültürel demokratikleştirme hamlesi kıldı. Performans sadece zenginlerin hakkı değildi artık.
MoMA'nın Koleksiyonundaki Araba
New York Modern Sanat Müzesi (MoMA) koleksiyonunda 1963 model yılı bir E-Type Roadster bulunuyor. Müze bunu sanat eseri olarak sınıflandırıyor; yanında Sayer, Lyons ve Heynes'in isimleri tasarımcı olarak kayıtlı. Bu sınıflandırma tartışmalı —arabalar tasarım nesnesidir, ancak sanat nesnesi midir?— ama E-Type için bu tartışma azalıp gitmez. Karoserin o tekli yayı, heykel gibi bir nesneye işaret eder.
Sayer denklem kuruyordu; Lyons bitirişi müzisyen hassasiyetiyle tamamladı.
Zaman Bir Filtre Gibi Çalışır
Altmış yılı aşkın geçmişinden sonra E-Type bugün neyi anlatıyor? Her şeyden önce şunu: biçim ve işlev aynı anda doğabilir. Aerodünamiği formülize etmek estetik güzelliği dışlamaz; aksine, işlevsel doğruluktan ortaya çıkan hat kendi güzelliğini taşır. Malcolm Sayer'ın hiçbir zaman artistik iddiası olmadı. Ama bıraktığı şeyin sanat olduğu artık inkâr edilmiyor.